GUÐFRÆÐI greinar, ritdómar, fyrirlestrar ...

Betra er seint en aldrei. Þessi bók var gefin út af Skálholtsútgáfunni árið 1999 og ég las hana fljótlega eftir það og notaði mér til aðstoðar við íhugun með bæði eldra fólki og unglingum. Nú, rúmum tveimur árum síðar ætla ég að skrifa nokkur orð um þessa bók.

Bókin er sannarlega þarft innlegg til kristinnar íhugunar á Íslandi þar sem ekki er um auðugan garð að gresja af bókum þess efnis á okkar ylhýra tungumáli. Sérstaða þessarar bókar er að hún er skrifuð handa konum. Styrkur bókarinnar er að mínu mati inngangskaflarnir. Í þeim kemur fram hvers vegna, hvar og hvernig er gott að stunda kristna íhugun. Kaflarnir eru skrifaðir á skýran og aðgengilegan hátt og hver sem er ætti að geta tileinkað sér eitthvert form kristinnar íhugunar út frá þeim.

Oratio, mediatatio, kontemplatio

Skýrt kemur fram að íhugun hefur ekki aðeins einkennt austurlensk trúarbrögð heldur er hún hluti af kristinni tilbeiðslu. Sólveig Lára talar um þrjú einkenni sem fylgt hafa kristinni tilbeiðslu í aldanna rás og nefnd hafa verið á latínu oratio, mediatio og kontemplatio. Oratio er bæn eins og við flest þekkjum hana. Medatio er íhugun þar sem ákveðin trúarleg orð eru endurtekin (t.d. biblíutexti eða staða lífs okkar frammi fyrir Guði). Kontemplatio er orðlaus, þögul bæn þar sem við göngum inn í nærveru Guðs og Guð verður allt í okkur. Höfuðáhersla þessarar bókar er á medatio eða kristna íhugun.

Sólveig Lára leggur áherslu á að tilbeiðslan eða íhugunin sé byggð á lífsreynslu þess sem íhugar. Öll höfum við ólíka reynslu að baki og það er reynslan sem gerir okkur einstök. Ég er sú sem ég er vegna lífsreynslu minnar og sögu.

Spurningunni til hvers er kristin íhugun segir Sólveig Lára að við verðum að svara hvert fyrir sig. Það sem kannski er sameiginlegt þeim sem leggja stund á íhugun er þörf fyrir ró í dagsins önn, hvíld frá öllu því áreiti er á okkur dynur. Og ekki síst þörf á andrúmi til þess að safna saman hugsununum, staldra við og íhuga hver ég er og hvert samband mitt við Guð er. Íhugun getur einnig verið leið til þess að komast í nánara samband við Guð. þ.e. leið til þess að þroska bænalífið. Við getum ávalt fundið okkur tíma til þess að setjast niður ein og íhuga ef við bara viljum en það er ekki svo auðvelt að byrja. Það að lesa inngang bókarinnar getur verið hvati til þess.

Samspil líkama, sálar og anda

Sólveig Lára leggur áherslu á samspil líkama sálar og anda, jafnt í inngangi bókarinnar sem og í íhugunum sjálfum. Hún gefur leiðbeiningar um hvernig best er að koma sér fyrir þegar íhugun skal eiga sér stað og lýsir vel öndunar aðferðum til þess að hægt sé að ná sem mestri afslöppun. Til þess að ná að upplifa Guð á annan hátt en bara með orðum þarf að ná fullkominni afslöppun og nota þau skilningarvit sem við annars ekki notum í samtal við Guð. Þannig munum við smámsaman ná því að upplifa Guð á annan og nálægari hátt og getum lært að nota reynslu okkar til þess að komast í nánara samband við okkur sjálf.

Upplifun sem þessi getur bæði verið góð og slæm. Ef við ekki erum í nánum tengslum við okkur sjálf, reynslu okkar og tilfinningalíf þá er líklegt að reynslan geti orðið sársaukafull í byrjun. Því er mikilvægt að byrja að stunda íhugun með hjáp annarar manneskju sem hefur meiri reynslu og er í stakk búin til þess að hjálpa okkur að komast í gegnum sársaukann. Sólveig Lára leggur sjálf áherslu á þetta í bókinni. Þessu tengdu er helsti annmarki sem ég sé á bókinni. Hann er sá að þrátt fyrir að ihuganirnar séu allar unnar af alúð, reynslu og skilningi á mannlegu lífi þá á ég erfitt með að sjá fyrir mér „praktiska“ notkun á öllum íhugununum. Íhuganirnar eru flestar afmarkaðar og þess eðlis að þær geta snert tilfinningalíf manneskjunnar sem notar þær, djúpt. Ég sé því helst fyrir mér að hægt sé að nota þær í tenglum við annars konar meðferð þar sem boðið er upp á eftirfylgd.

Eins og fram kom í upphafi þá hef ég sjálf notað íhuganir úr þessari bók með bæði öldruðum og unglingum og þá voru aðeins tvær íhuganir sem komu til greina, „Almenn íhugun handa öllum konum“ og „íhugun ungrar konu“. Það sem á móti kemur er að í inngangi er að finna svo góðar leiðbeiningar við íhuganir, að maður getur samið sínar eigin út frá þeim.

Tengsl við Biblíuna og Passíusálmana

Hver íhugun hefst á biblíuversi og endar á passíusálmi eftir Hallgrím Pétursson. Ég verð að segja að Sólveig Lára hefur valið hvort tveggja af mikilli vandvirkni og innsæi fyrir utan eitt ritningarvers sem ég set stórt spurningarmerki við. Það er ritningarvers sem „Íhugun fyrir konu sem býr við falið ofbeldi“ hefst á. Hún hefur þar valið texta úr Jóhannesarguðspjalli 8. kafla sem fjallar um hórseka konu. Kaflinn fjallar í stuttu máli um konu sem fundin er sek um hórdóm en er ekki sakfelld þar sem öll erum við syndug á einhvern hátt. Ég veit ekki hvernig Sólveig Lára hefur hugsað tenginguna þarna á milli því varla er hún að vísa til þess að kona sem býr við ofbeldi sé sek um eitthvað. Hún gæti verið að vísa til kærleika til ofbeldismannsins en það þykir mér þó fremur ólíklegt þar sem þessi íhugun fjallar eingöngu um konuna sjálfa og hennar reynslu. Líklegast þykir mér að hún sé að vísa til fordóma fórnarlambsins sjálfs en hver sem tengingin er þá myndi ég ekki lesa þennan texta sem upphaf íhugunar með konu sem býr við ofbeldi.

Að lokum er að finna þrjár biblíulegar íhuganir. Þær eru vel skrifaðar og auðvelt að lifa sig inn í þær. Hér er greinilega á ferðinni kona, sem hefur vald á rituðu máli og reynslu af íhugun sjálf. Þessar íhuganir er auðvelt að nota án aðstoðar en nauðsynlegt er að setja sig í réttar stellingar og skapa sér ró og næði.

Það sem ég er sérstaklega ánægð með hvað varðar íhuganirnar sjálfar er að þær bjóða ekki upp á neina eifalda lausn. Þær ganga út á að upplifa tilfiningarnar og finna sársaukann þar sem það á við og minnka þannig dýpt hans. Ég myndi segja að stef þessara íhuganna sé ljós og myrkur. Handan við myrkrið finnst ávallt ljós og það ljós er Jesús.